Εκκλησίες

ΤΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ

( ΤΖΟΥΡΤΖΙΑΣ)

Σήμερα στην Τζούρτζια υπάρχουν πέντε ιεροί ναοί: Προφήτη Ηλία, Αποστόλων Πέτρου και Παύλου, Αγίου Γεωργίου, Αγίας Παρασκευής και Αγίας Μαρίνας. Επίσης παραδίδεται και η ύπαρξη μιας ιεράς μονής.

Ι. ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ

Θέση "Λάκωμα" Τζούρτζια Ασπροποτάμου
Θέση «Λάκωμα» Τζούρτζια Ασπροποτάμου ( Φωτ. Vlahoi.net)

 Από παλιά και μέχρι σήμερα παραδίδεται, ότι στην Τζούρτζια υπήρχε μοναστήρι, το οποίο κατά μαρτυρίες παλαιοτέρων αλλά και από υπάρχοντα σήμερα ίχνη του, ήταν κτισμένο κάτω από τη θέση «Παληοσαγκέτρο» (Σαγκέτρο – Σαν Πέτρο – Αγ. Πέτρος), στην είσοδο της θέσεως «Λάκωμα» και σε υψόμετρο 1300 μ.  Σήμερα δεν υπάρχει τίποτα όρθιο, αλλά για τη θέση του μαρτυρούν οι γκρεμισμένες τοιχοποιίες, οι θεμελιώσεις και διάφορα μικροευρήματα, όπως  υπολείμματα εστίας με απανθρακωμένα ξύλα, διατηρημένα σε άριστη κατάσταση,  λαβές και τμήματα πήλινων αγγείων. Από το τοπωνύμιο «ΜΠΟΥΤΟΚΟ» οδηγείται κανείς στο  συμπέρασμα ότι η εν λόγω μονή ήταν αφιερωμένη στην Παναγία ( Θεοτόκο). Η μοναδική, μέχρι σήμερα, γνωστή γραπτή μαρτυρία για την ύπαρξη του μοναστηριού είναι η (ενθ. 181) της 23.12.1779, που την έγραψε «ο θανασιος του διμιτριου ηερέος ηπω μονής τζουρτζια». Ο ίδιος, ασφαλώς, Θανάσιος έγραψε και την (ενθ. 179) της 20.12.1779. Αναφέρεται και ηγούμενος, ονόματι Χριστόφορος (ενθ. 182). Η αχρονολόγητη μαρτυρία (ενθ. 138) αναφέρεται μάλλον στο προσωπικό της μονής: Παπα-Μιχάλης (πιθανόν ο ηγούμενος), παπα-Λουκάς και παπα-Φώτης. Πιθανολογείται ότι  το σωζόμενο χειρόγραφο ανήκει στην εν λόγω ιερά μονή, όπως και ορισμένα παλιά έντυπα.

 

Ο Ναός του Προφήτη Ηλία

 

Προφήτης Ηλίας ( φωτ.tzourtzia.blogspot)

 

Μονόκλιτη πέτρινη βασιλική με τετράκλινη στέγη σκεπασμένη  με τσίγκο. Στο δάπεδο υπάρχει στρωμένο τσιμέντο ενώ το ταβάνι είναι τσίγκινο. Στη νότια πλευρά εκτείνεται ανοιχτό υπόστεγο, επίσης με τσίγκο. Στον κυρίως ναό υπάρχει  από ένα παράθυρο στη βόρεια και νότια πλευρά, όπου και η είσοδος με σιδερένια πόρτα. Η αγία τράπεζα εντοιχίζεται, η ημικυκλική κόγχη του ιερού είναι  χωρίς σχισμή και σκεπασμένη με πλάκες. Η καμπάνα βρίσκεται  κρεμασμένη στον διπλανό κέδρο.

Η παράδοση θέλει το πρωταρχικό κτίσμα στην Κουρούνα,  στην κορυφογραμμή μεταξύ των θέσεων  «Σημαία του Γκάρτζου» και «Σουρίνια», όπου σήμερα έχουν διαπιστωθεί δομικά υπολείμματα. Η σημερινή του θέση βρίσκεται χαμηλότερα και δυτικά.  Η διαδρομή από το χωριό διαρκεί περίπου μισή ώρα και σε μονοπάτι πάρα πολύ απότομο, κοφτό, αλλά και σαρισμένο, το οποίο δοκιμάζει πραγματικά την αντοχή των ευσεβών προσκυνητών.

Ο αρχικός ναός κτίστηκε το 1936 με δαπάνη του χωριανού Νικολάου Δ. Αλεξίου . Μεταπολεμικά, όμως, κατέρρευσε, από έλλειψη κανονικής φροντίδας (1945-1950). Ξανακτίστηκε το 1984 με χτίστη τον χωριανό Ιωάννη Μουστάκα  με την συνδρομή των αδελφών Αθανασίου και Ηλία Χρήστου Μανώλη, καθώς και των χωριανών.  Πολύ κοντά, περίπου 100 μ., υπάρχει πέτρινη βρύση δαπάνη του  Ιωάννη Γεωρ. Πολύζου και του Γρηγορίου Νικ. Τόσκα το 1938. Ανακατασκευάστηκε  το 1984 με δαπάνη του Ιωάννη Χρ, Πολύζου και του Θεοδώρου Γρ. Τόσκα και μεταφέρθηκε πιο κοντά στον ναό .

Ακολουθεί μια χαρακτηριστική βιωματική περιγραφή  του ερευνητή και Θεολόγου Δημητρίου Καλούσιου ,το 1998:

«Το γραφικό εξωκλήσι του Άι-Λια βρίσκεται στα δυτικά της κατακόρυφης Κουρούνας, κρεμασμένο κυριολεκτικά από τη σπανή κορφή, στα βορειοδυτικά του χωριού. Το θέαμα από εδώ είναι εντυπωσιακό, καταπληκτικό. Προς ανατολάς το ποτάμι, που ρέει κατά μήκος της επιβλητικής Κουρούνας μέχρι πέρα στη Σμίξη του με τον Άσπρο, γεμάτο κοτρώνια και πλατάνια, μακριά ελατοσκέπαστα βουνά, λίγο δεξιότερα φαντάζει η όμορφη Τζιούρτζια. Νότια μακριά το πανέμορφο εξωκλήσι των Αποστόλων πολιορκημένο από κακοτράχαλα βουνά, αριστερότερα η πανέμορφη Αγιά Μαρίνα, κάτω, δίπλα στο ποτάμι, οι βοσκοί με τα μπλάρια ανηφόριζαν ήδη για τα μαντριά. Συγκίνηση! Οι Ματσουκιώτες κι εγώ προσωπικά είμαστε δεμένοι μ’ αυτό τον δρόμο, είναι η παλιά Βλαχόστρατα για το Ματσούκι. Πέρα δυτικά οι Καρές (Λα Νούτσι’), όπου οι Ματσουκιώτες στήνανε το τελευταίο κονάκι. Ένιωσα ρίγος και συγκίνηση τούτη την ώρα και έμεινα για λίγο βουβός και ονειροπόλος, αναπολώντας τα παλιά…».

 

Ιερός Ναός των Αποστόλων Πέτρου και Παύλου

Ξωκλήσι Αγίων Αποστόλων-Τζούρτζια

Πρόκειται για μονόκλιτη βασιλική ,πέτρινο κτίσμα του 1906. Χτίστης ήταν ο Ιωάννης Σταυρούλας υπό την εποπτεία των επιτρόπων των εκκλησιών του χωριού Γρηγόριου Ράπτη, Αθανάσιου Λεπενιώτη και Δημητρίου Αλεξίου,  όπως φαίνεται και από το σ υ μ β ό λ α ι ο κατασκευής του ναού.

Η   τετράκλινη στέγη είναι  σκεπασμένη με τσίγκο. Το δάπεδο είναι στρωμένο με μωσαϊκά πλακάκια ενώ  η οροφή αποτελείται από ξύλινο ταβάνι που σχηματίζει τετράγωνα. Στη  βόρεια  πλευρά υπάρχει ανοιχτό υπόστεγο ενώ στη δυτική πλευρά υψώνεται το καμπαναριό του 1997, πέτρινο με  εντοιχισμένο μάρμαρο  όπου  είναι χαραγμένα τα ονόματα των δωρητών του συγκεκριμένου κτίσματος:Κων/νος Τριζώνης, Γεώργιος.Ι .Γιαννίτσης,Γεώγιος Η. Ζώγας ,Στέργιος Η. Ζώγας, Δημήτριος Βασ. Μαλέμης, Γεώργιος Δημ. Τσιώνας, Θεόδωρος Γρ. Τόσκας, Κων/νος Ευσταθίου, Αναστασία Χρ. Ζώγα, Δημήτριος Πετ. Μούρος . Αρχικά ο ναός ήταν χτισμένος στην τοποθεσία Παλιοσαγκέτρο, όπου σώζονται ερείπιά του. Ο Γ. Κούτσιας αναφέρει φορητή εικόνα «Των Αποστόλων Πέτρου και Παύλου με χρονολογία 1769  που ανήκει στο Ι.Ν. Αγ. Αποστόλων. Ο σημερινός ναός είναι κτίσμα του 1906 και βρίσκεται στην τοποθεσία  Σαγκέτρο, 6-7 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά του χωριού, σε ένα λάκκωμα, περικυκλωμένο από έλατα.  Ο ναός είναι αφιερωμένος στους  αποστόλους Πέτρο και Παύλο και πανηγυρίζεται λαμπρά στις 29 Ιουνίου με διάκληση. Το φαγητό ετοιμαζόταν παλιότερα σε μαγειρείο νοτιοανατολικά του ναού. Το 2005 κτίστηκε νέο σύγχρονο μαγειρείο βορειοδυτικά της αυλής, κτίστης ο χωριανός Αυγέρης Δημήτριος. Ο χώρος του ναού είναι περιφραγμένος με πέτρινη μάνδρα, κάγκελα και σήτα. Χτίστες ,ο χωριανός Ιωάννης Μουστάκας  με την σύζυγό του Ευαγγελία.   Στην εντοιχισμένη μαρμάρινη πλάκα της παρακείμενης πέτρινης βρύσης στα βορειοδυτικά του ναού χαράσσονται:  ΔΩΡΕΑ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ

 

 Ιερός Ναός Αγίου Γεωργίου

Μονόκλιτη βασιλική με νεότερο νάρθηκα, σταυρεπίστεγη με τρούλο, στην κορυφή του υψώνεται μαρμάρινος σταυρός, δύο χοροί αγιορειτικού τύπου, εσωτερικά κυκλικοί, εξωτερικά πεντάπλευροι, σκεπασμένη με πλάκες, το δάπεδο είναι  επίσης πλακόστρωτο. Ο ναός , κτισμένος με μικρές λαξευμένες πέτρες και σε οριζόντιες θέσεις βρίσκεται  στον κάτω μαχαλά και στην δυτική του άκρη, δίπλα στο ποτάμι  στους πρόποδες της επιβλητικής Κουρούνας.  Στο βόρειο εξωτερικό υπέρθυρο του κυρίως ναού υπάρχει  εντοιχισμένη κεραμική επιγραφή όπου αναγράφεται  το έτος «1808» ή «1828» χρονιά κατά την οποία  ο ναός επιδιορθώνεται ή ανακατασκευάζεται εξωτερικά τουλάχιστον. Αργότερα, το 1891, προστέθηκε δυτικά ο νάρθηκας. Η αγιογράφηση ολοκλήρου του ναού αλλά και της ιεράς προθέσεως, έγινε επί Θεοφίλου Σταγών. Οι τοιχογραφίες ανήκουν στο β΄ μισό του 18ου αιώνα (1854-1869, επ. 29, ενθ. 33) και σώζονται σε καλή κατάσταση με ζωηρά τα χρώματα, η τέχνη οπωσδήποτε Σαμαρινιώτικη. Συγκεκριμένα  ο Αθανάσιος Δημητρίου, γνωστός αγιογράφος από την Σαμαρίνα υπογράφει το 1866 σε δύο φορητές εικόνες της Τζιούρτζιας.  Στη βόρεια πλευρά της αυλής και στην άκρη της, στο ύψος της μάνδρας, υψώνεται το  πέτρινο κτίσμα του καμπαναριού, της ίδιας αρχιτεκτονικής μορφής με το δυτικό της Αγίας Παρασκευής, από αυτό και η είσοδος στην αυλή. Στην βορειοδυτική άκρη του ναού και έξω από την μάνδρα υπάρχει πέτρινη  βρύση δωρεά του Δημ. Καμπέρη.  Στα δυτικά και νότια βρισκόταν αρχικά και το Κοιμητήριο του χωριού, το οποίο αργότερα (1931) μεταφέρθηκε, λόγω στενότητας χώρου, στην βορειοανατολική είσοδο του χωριού, τα  Κανίκια, για καλύτερη εξυπηρέτηση (μεγαλύτερος χώρος). Τέλος, δίπλα, βόρεια από τον Άι-Γιώργη και νότια από το ποτάμι, περνάει η παλιά βλαχόστρατα που οδηγούσε τόσο παλιότερα όσο και τώρα στο  Ματσούκι και τα μαντριά της Τζούρτζιας.

Ιερός Ναός Αγίου Γεωργίου Τζούρτζιας Ασπροποτάμου (1960).

Ο ναός λειτουργείται και «πανηγυρίζει» τη Μεταμόρφωση του Σωτήρος Χριστού κάθε χρόνο στις 6 Αυγούστου. Ο άγιος Γεώργιος είναι προστάτης ενός συλλόγου του χωριού: ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΤΖΙΟΥΡΤΖΙΟΥΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ Ο ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ

 

Ιερός Ναός Αγίας Παρασκευής 

Μεγαλοπρεπής τρίκλιτη βασιλική με τετράκλινη στέγη. Ο ναός είναι κτισμένος με άσπρη πελεκητή πέτρα και σε ισοπαχείς στρώσεις και  σκεπασμένος με εγχώρια πλάκα.  Αποτελεί  κομψό κτίσμα με διπλό τρούλο όπου εσωτερικά είναι στρόγγυλος και στο κάτω μέρος του δεκαεξάπλευρος με οχτώ παραθυράκια. Επάνω του υψώνεται κυκλικός μικρότερος τρούλος με τέσσερις εσοχές. Κάθε σειρά κλίτους αποτελείται από τρεις ραβδωτές κολόνες και ένα πεσσό δυτικά, στο ιερό επίσης από ένα πεσσό. Τα εν λόγω στηρίγματα των κλιτών αρχικά αποτελούνταν από κυλινδρικές πέτρες. Το δάπεδο είναι στρωμένο  με πλακάκια. Η οροφή αποτελείται στο βόρειο και νότιο κλίτος από έξι θολίσκους στο καθένα, στο κεντρικό υπάρχουν πέντε και ο διπλός τρούλος. Για μεγαλύτερη ασφάλεια ο ναός δένεται με χοντρές σιδηρόβεργες, πέντε από βορρά προς νότο και άλλες δύο από δυσμάς προς ανατολάς. Ο γυναικωνίτης είναι υπερυψωμένος κατά τρία σκαλιά και με δύο γυάλινους πολυέλαιους ενώ στο υπερώο ανεβαίνουμε από βόρεια και νότια με δώδεκα σκαλοπάτια. Στον κυρίως ναό υπάρχουν δύο είσοδοι, μία βόρεια, η κύρια, με ξύλινη πόρτα, η άλλη νότια, επίσης ξύλινη και με μικρό πέτρινο προπύλαιο με τρεις καμάρες, σκεπασμένο με πλάκες (2002). Σε κάθε μία από τις μεγάλες πλευρές, βόρεια και νότια, ανοίγονται από πέντε παράθυρα.

Ο ναός κατέχει ωραία ξυλόγλυπτα με παραδοσιακή διακόσμηση. Το τέμπλο που χρονολογείται από το 1843 είναι ξυλόγλυπτο με πλούσια παραδοσιακή διακόσμηση, ίσιο, επιχρυσωμένο με κόκκινο βάθος και έντεκα καθ’ ύψος ζώνες. Δεν αναφέρεται μεν ο ξυλογλύπτης, αλλά διακρίνεται  η τέχνη του Μιχάλη Καραμάλη τόσο στο δεσποτικό όσο και στον άμβωνα, ο οποίος  έχει το γνωστό σχήμα, που επικρατεί κατά την Τουρκοκρατία, ήτοι  είναι περίπου ημικυκλικός και προς τα κάτω διαμορφώνεται σε αναστραμμένο μισό κώνο. Αποτελείται από πέντε καθ’ ύψος ζώνες. Τα προσκυνητάρια επίσης ξυλόγλυπτα. Ο ναός κατείχε εξαιρετικό προσκυνητάρι, στολισμένο παραδοσιακά με ένθετες φιλντισένιες ψηφίδες, το οποίο, δυστυχώς, καταστράφηκε μερικώς από ξεχασμένη λαμπάδα την παραμονή της εορτής (25 Ιουλίου 2005) και στη συνέχεια η τύχη του αγνοείται καθώς επίσης και η κολυμπήθρα   δωρεά της οικογένειας Μίχα στους συγχωριανούς.

Ι
Ψαμμιτόλιθος με έγγλυφο το χρόνο θεμελίωσης του ομώνυμου Ιερού Ναού που βρισκόταν στον ίδιο χώρο, εντοιχίστηκε στο νέο κτίσμα της Αγίας Παρασκευής κατά την ανέγερσή του το 1896

Στη νότια εξωτερική πλευρά σε εντοιχισμένη πέτρα χαράσσεται: ΕΤŌC 1788 MINI O OYI NIOC Ζ. Το  2009 ο χωριανός Γεώργιος Ι. Κούτσιας τοποθέτησε, κάτω από την επιγραφή, γυάλινη ταμπελίτσα με την παρακάτω ιστορική πληροφόρηση: ΕΤΟΣ 1744 ΜΗΝ ΙΟΥΝΙΟΣ Ζ΄

Στη βόρεια πλευρά και εξωτερικά εντοιχίζεται μαρμάρινη πλάκα, όπου χαράσσεται:

ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Ο ΝΑΟΣ ΟΥΤΟΣ ΑΝΗΓΕΡΘΗ ΔΑΠΑΝΗ ΤΟΥ ΧΩΡΙΟΥ ΤΖΩΡΤΖΙΑ 1896

 

 

 

 

 

Σε όλη τη βόρεια πλευρά του ναού εκτείνεται πέτρινο ανοιχτό υπόστεγο (εξωνάρθηκας, χαγιάτι) με πέτρινο πεζούλι και οχτώ αψίδες, που στηρίζονται κυρίως σε πέντε σπονδυλωτές κολόνες, άλλη μία αψίδα ανατολικά, το δάπεδο με πλάκες, αλλά τώρα ο τσίγκος αντικατέστησε την πλάκα της σκεπής του. Ο χώρος χρησιμοποιείται εκτός από τις θρησκευτικές εκδηλώσεις και ως τόπος διαφόρων συναθροίσεων.

Στη βόρεια αυλή, αρκετά ευρύχωρη, υψώνονται τα δύο πέτρινα καμπαναριά, κτίσματα ξεχωριστά και εναρμονιζόμενα προς το όλο κτίριο του ναού με τέλεια λαξευμένη πέτρα και αρμονική σύζευξη ευθειών και καμπυλών. Το ανατολικό είναι κτίσμα του 1931 από τον Πραμαντιώτη Τάσο Καλαμπόκα, με χαραγμένη σε φορητή του πέτρα επιγραφή: 1931 ΑΥΓ. 1 ΤΑΣΟ .Ψηλά κρεμασμένες τρεις καμπάνες, στην μεγάλη, ανάμεσα στις δύο μικρότερες, τρίστιχη ανάγλυφη μεγαλογράμματη επιγραφή:

 ΚΑΤΕΣΚΕΥΑΣΘΗ ΕΝ ΕΤΕΙ 1914

 ΔΑΠΑΝΑΙΣ ΤΩΝ ΕΝ ΑΜΕΡΙΚΗ ΠΑΤΡΙΩΤΩΝ ΕΚ ΤΖΟΥΡΤΖΙΑΣ ΑΣΠΡΟΠΟΤΑΜΟΥ

 ΑΝΑΚΑΤΕΣΚΕΥΑΣΘΗ ΚΑΙ ΕΜΕΓΕΘΥΝΘΗ ΔΑΠΑΝΑΙΣ ΤΟΥ ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΕΝ ΕΤΕΙ 1958

 Το εν λόγω κωδωνοστάσιο βρίσκεται στην βορειοανατολική γωνία του ναού και αποτελείται από το ισόγειο και δύο ορόφους, ο δεύτερος μικρότερων διαστάσεων. Είναι τετράπλευρο ορθογώνιο, το ισόγειο έχει δύο αψιδωτές ανοιχτές εισόδους (ανατολικά και δυτικά) και σε τετράγωνη ορθογώνια εσοχή, στους επόμενους δύο ορόφους σε κάθε πλευρά και μέσα σε αψιδωτές εσοχές από δύο ανοιχτά δίλοβα αψιδωτά παράθυρα που χωρίζονται με κιονίσκο από μικρούς κυλινδρικούς σπονδύλους.  Στον πρώτο όροφο  ανεβαίνει κανείς με  την πέτρινη περιστρεφόμενη σκάλα και από εκεί μέχρι τις καμπάνες με γυρτή σιδερένια. Η σκεπή είναι τετράκλινη και σκεπασμένη με πλάκες, στην κορυφή μαρμάρινος σταυρός, χαραγμένα:  ΔΩΡΕΑ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΠΟΣΤ. ΡΑΠΤΗ 1972

Το άλλο καμπαναριό, μικρότερο, αλλά αρχαιότερο, βρίσκεται στην βορειοδυτική άκρη του ναού. Το ισόγειο είναι κόλουρη πυραμίδα με τετράπλευρη βάση και ανοιχτή αψιδωτή είσοδο προς την αυλή. Οι επόμενοι δύο όροφοι ορθογώνια τετράπλευρα, με αψιδωτά σε εσοχές ανοιχτά παράθυρα, δύο στον πρώτο όροφο, ένα στον δεύτερο, από όπου κρέμεται και η καμπάνα, κάτω από την δίρριχτη πλακόστρωτη σκεπή. Αξίζει να σημειώσουμε, ότι και το καμπαναριό του Αγίου Γεωργίου έχει την ίδια αρχιτεκτονική τέχνη.

ΙΣΤΟΡΙΚΑ

Σύμφωνα με την (ενθ. 176) τον Αύγουστο του 1766 κάποιος Κωνσταντής «εστώρισε», δηλαδή ζωγράφισε, την εκκλησία της Αγίας Παρασκευής. Επομένως ο ναός μας υπήρχε πριν από το 1766. Αργότερα, το 1788, κτίστηκε νέος ναός. Ο Γ. Κούτσιας σε νέα του ανάγνωση της (επ. 60), 1744 (επ. 61).Τέλος, το 1896 (επ. 62)  ανηγέρθη  ο  σημερινός  μεγαλοπρεπέστατος   ναός  της  Αγίας  Παρασκευής, που ολοκληρώθηκε σε τρία χρόνια. Πρωτομάστορας ο Σταυρούλας, από τα Πράμαντα των Ιωαννίνων, που τιμήθηκε από το χωριό με την εγγραφή του σε τακτικό μέλος της ΦΑΤΑ. Το 1932 έγινε μία ανακαίνιση του ναού δια της ενέργειας του επιτρόπου Αθανασίου Ιω. Μανώλη (ενθ. 190). Το 1996  αντικαταστάθηκε όλη η σκεπή του ναού και το 1998 έγινε η αγιογράφηση του ναού, δια χειρός Στυλιανού Φιλίππου (επ. 58).

Σε εκκλησιαστικά  κείμενά μας ο ναός της Αγίας Παρασκευής αναφέρεται:

α) Τον 18ο αιώνα: 1766 (ενθ. 176), 23.8.1772 (ενθ. 145, 146, 150, 155, 156, 158), 4.9.1776 (ενθ. 184), 20.12.1779 (ενθ. 179), 23.12.1779 (ενθ. 181).

β) Τον 19ο αιώνα: 1826 (ενθ. 185), 12.4.1838 (ενθ. 183), 25.6.1852 (ενθ. 180), 20.5.1874 (ενθ. 186, 188), 5.8.1880 (ενθ. 189), 19.5.1892 (ενθ. 162), 15.5.1892 (ενθ. 165), 10.6.1893 (ενθ. 191), 4.8.1896 (ενθ. 187), 1899 (ενθ. 157, 170).

γ) Τον 20ο αιώνα:  23.6.1914 (ενθ. 175), 26.10.1915 (ενθ. 167), 20.12.1928 (ενθ. 166), 1977 (ενθ. 140).

Τον Μάρτιο του 2008 διαπράχθηκε  μια φοβερή ιεροσυλία στον Ασπροπόταμο. Άγνωστοι και αδίστακτοι κλέφτες σύλησαν  ιερούς ναούς στο Χαλίκι, την Ανθούσα και την Τζούρτζια. Από την εκκλησία της  Αγίας Παρασκευής Τζούρτζιας έκλεψαν έξι μεγάλες εικόνες του τέμπλου: Τρεις άγιοι (Στέφανος, Γεώργιος, Δημήτριος), Τρεις ιεράρχες (Βασίλειος, Γρηγόριος, Χρυσόστομος), Αγία Παρασκευή (αψπθ), Παναγία, Ιησούς Χριστός (1790) και Ιωάννης ο Πρόδρομος. Διασώθηκαν μόνον δύο: Τρεις άγιοι (Βησσαρίων Λαρίσης, Νικόλαος, Χαράλαμπος) και οι απόστολοι Πέτρος και Παύλος. Οι κλαπείσες εικόνες αντικαταστάθηκαν το 2009 και είναι  έργα του Αθανασίου Ξαγαρά. Από τον ναό της Αγίας Παρασκευής έκλεψαν επίσης οι ιερόσυλοι: 1) Όλα τα εικονίδια της α΄ (κάτω) ζώνης του τέμπλου, τα οποία αντικαταστάθηκαν με άλλα το 2008. 2) Από το δεξιό προσκυνητάρι την επάργυρη εικόνα της αγίας Παρασκευής,  3) Φορητή εικόνα των αποστόλων Πέτρου και Παύλου του 1769, που ανήκε στον ομώνυμο ναό. 4) Ένα ευαγγέλιο. 5) Ένα δισκοπότηρο. 6) Μεταλλικά στέφανα. 7) Τα ιερά λείψανα της αγίας Παρασκευής, δωρεά του Αυλώνος Χριστόδουλου, καθώς και το εγκόλπιό του, που είχε αφιερώσει στην εικόνα της αγίας Παρασκευής του τέμπλου. Αλλά ο εν λόγω ιεράρχης δώρισε στην Αγία Παρασκευή νέο ομώνυμο τεμάχιο λειψάνου, προερχόμενο από την ιερά Μονή του Προυσού Ευρυτανίας. Προστέθηκε δε τώρα και άλλο τεμάχιο ιερού λειψάνου, του νεομάρτυρα αγίου Γεωργίου, που μαρτύρησε στα Ιωάννινα (+ 17 Ιαν. 1838).

 

 

 Ιερός Ναός Αγίας Μαρίνας

Ο ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ

Η Αγία Μαρίνα είναι η προστάτιδα της Φ.Α.Τ.Α. και ο εορτασμός της στις 17 Ιουλίου  τελεί υπό την αιγίδα της Φιλεκπαιδευτικής Αδελφότητος.

Πρόκειται για πέτρινη μονόκλιτη βασιλική με τετράκλινη στέγη, σκεπασμένη με πλάκα Πηλίου, στο δάπεδο μωσαϊκά πλακάκια. Νότια εκτείνεται ανοιχτό υπόστεγο με εφτά σιδερένιους στύλους και σκεπασμένο επίσης με πλάκα. Ο ναός είναι περιφραγμένος με πέτρινη μάνδρα και κάγκελα σιδερένια, (1996, κτίστης ο χωριανός Μουστάκας Αθαν. Ιωάννης ), δίπλα της πέτρινη βρύση  με  χαραγμένο το έτος 1988.  Στον κυρίως ναό δύο είσοδοι, από μία δυτικά και νότια, με σιδερένιες πόρτες, Στη βόρεια και νότια πλευρά ανοίγονται από ένα και τρία παράθυρα αντίστοιχα. Επάνω από την δυτική είσοδο υψώνεται μικρό πέτρινο καμπαναριό σκεπασμένο με τσιμέντο. Σε εντοιχισμένη μαρμάρινη πλάκα στο εξωτερικό νότιο υπέρθυρο χαράσσεται τετράστιχη μεγαλογράμματη επιγραφή: ΑΓ. ΜΑΡΙΝΑ ΕΚΤΙΣΘΗ 1902 ΑΝΕΚΑΙΝΙΣΘΗ ΕΚ ΒΑΘΡΩΝ 1967 Από κάτω σε άλλη μαρμάρινη εντοιχισμένη πλάκα χαράσσεται: ΕΓΚΑΙΝΙΑΣΘΗΚΕ 17-7-2008

Στο ιερό ανοίγονται στις τρεις πλευρές από ένα παράθυρο (το ανατολικό είναι στρόγγυλο), η ανατολική κόγχη είναι ημικυκλική με παραθυράκι και σκεπασμένη αυτή μόνον με τσιμέντο. Αρκετοί χωριανοί τάζουν τα παιδιά τους και τα βαφτίζουν στην Αγία Μαρίνα. Ο ναός διαθέτει μία μεταλλική κολυμβήθρα, με  χαραγμένη επιγραφή: ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΑΣ ΜΑΡΙΝΗΣ ΑΦΙΕΡΩΜΑ. ΓΕΩΡ Χ. ΣΤΑΜΠΟΛΗ 1937. Το καλοκαίρι του 2017 τελέσθηκε και ο πρώτος γάμος.

Από τον ναό της Αγίας Μαρίνας δεν λείπει ούτε η σημαία. Στο μέσον εικονίζεται η αγία μας σε προτομή και ανάμεσα στην επιγραφή  ΑΓΙΑ ΜΑΡΙΝΑ ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1902

ΙΣΤΟΡΙΚΑ

Ο ναός βρίσκεται τρισήμιση χιλιόμετρα στα νοτιοδυτικά του χωριού σε μία ωραία τοποθεσία, ανάμεσα σε κερασιές, κρανιές, κορομηλιές και σφενδάμους, πολιορκημένος από ελατόδασο. Κτίστηκε αρχικά το 1902 από την ΦΑΤΑ, της οποίας είναι και προστάτιδα, επί προεδρίας Αναστασίου Ντάκου.

Από τον σεισμό της 1.5.1967 κατέρρευσε, το ίδιος έτος (1967) κτίστηκε εκ θεμελίων από την ΦΑΤΑ με πρόεδρο τον Γρηγόριο Τόσκα (Ντελημήτρο). Αρχικτίστης ο Κωνσταντίνος Δημητρίου Βούλγαρης, από τους Χριστούς Ιωαννίνων, με βοηθούς τα παιδιά του Δημήτρη και Σωτήρη. Την πέτρα κουβαλούσαν τα χωριανά αδέλφια Νίκος και Αθανάσιος Χύμας.      Το χρονικό διάστημα 25.8-29.9-2009 ο ναός σκεπάστηκε με πλάκα Πηλίου, έφυγε ο τσίγκος, και το νότιο υπόστεγο στηρίζεται σε πέντε πέτρινους πεσσούς, δαπάνη των χωριανών Ζώγα Γ. Αθανασίου και Σιαμπαρίνα Γ. Κώστα. Κατά την εν λόγω επισκευή γκρεμίστηκε και το κτιστό τέμπλο.                                                                                                           Στις 10 Ιουλίου 2010, τοποθετήθηκε στην Αγία Μαρίνα το νέο τέμπλο, δια χειρός Μιχαήλ Λέφα (επ. 122β), δωρεά του Αυλώνος Χριστόδουλου (επ. 122α). Το τέμπλο είναι ξυλόγλυπτο, από φλαμούρι, διάτρητο, ίσιο, με έξι καθ’ ύψος ζώνες παραδοσιακής διακόσμησης.

Το 1975 κτίστηκε μικρό οίκημα από την ΦΑΤΑ, το «σαλεδάκι» της Αγίας Μαρίνας   . στα νοτιοανατολικά του ναού, με δύο δωμάτια και τζάκι, για περαστικούς, βοσκούς, ορειβάτες, κυνηγούς και ό,τι άλλο σχετικό, κτίστης ο χωριανός Πλατής Ευάγγελος.

Ο ναός της Αγίας Μαρίνας κατέχει και ιερό λείψανο (τεμάχιο) της Ἁγ. Μαρίνης προερχόμενο από την Κύπρο (Δεκέμβριος 2008), το οποίο προσέφερε ο Αυλώνος Χριστόδουλος

ΤΟ ΠΑΝΗΓΥΡΙ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΜΑΡΙΝΑΣ

Παλιότερα στη γιορτή της Αγίας Μαρίνας (17 Ιουλίου) ξεκινούσε από το χωριό μία γραφική πομπή: Προηγούνταν η σημαία της ΦΑΤΑ με την παράσταση της αγίας Μαρίνας, ακολουθούσαν οι οργανοπαίκτες, ο παπάς με τα βιβλία, τα άλογα φορτωμένα με τρόφιμα. Ο κόσμος, ταμένος στην αγία Μαρίνα, διανυκτέρευε στο εξωκκλήσι. Μετά τη θεία λειτουργία σηκώνονταν το ύψωμα και η εικόνα με δημοπρασία, ακολουθούσε (όπως και σήμερα) κοινό φαγητό, μαγειρεμένο στα καζάνια, χορός  μέχρι το απόγευμα. Το γλέντι συνεχιζόταν στην πλατεία του χωριού. Αλλά από το 1970 και εξής, με την διάνοιξη του αυτοκινητόδρομου, σιγά-σιγά το αυτοκίνητο παραμέρισε τη μετακίνηση με ζώα. Έτσι σήμερα στον Εσπερινό μαζεύεται λίγος κόσμος, μέχρι 40-50 άτομα, τελείται και αρτοκλασία, διανυκτερεύουν εδώ 1-2 οικογένειες, ταμένες στην Αγία Μαρίνα, το γλέντι  γίνεται στην πλατεία του χωριού. Ανήμερα ανηφορίζει πράγματι πολύς κόσμος (γύρω στα 300 άτομα) ανάμεσα στους χωριανούς και αρκετοί «ξένοι», τελείται πανηγυρικά η θεία λειτουργία, η αρτοκλασία, το ύψωμα της αγίας, κοινό φαγητό κατά παρέες κάτω από τα δέντρα στα 29 τραπέζια με πλάκα Πηλίου, αλλά και κάτω στα χορτάρια, τρουβάς αργαλήσιος και κλίτσα βουνίσια. Γύρω στις 12΄ το μεσημέρι κατηφορίζουν για το χωριό άλλοι με αυτοκίνητα και άλλοι από το παλιό μονοπάτι μέσα από το δάσος. Η διάνοιξη του μονοπατιού πραγματοποιήθηκε με πρωτοβουλία της ΦΑΤΑ και την συμμετοχή εθελοντών την άνοιξη του 2017.

Διαβάστε  μια βιωματική αφήγηση του Γιώργου Λαιάκη για τον εορτασμό της Αγίας Μαρίνας από την δεκαετία του 1960 εδώ.

(πηγή: Το Αρχείο της Φ.Α.Τ.Α.

Πρακτικά Επιστημονικής Ημερίδας

Τα Εκκλησιαστικά της Τζούρτζιας

ΤΡΙΚΑΛΑ 2010)