Αρχείο

 

 

Η Ψηφιοποίηση του Αρχείου

     Το Αρχείο της Φ.Α.Τ.Α. ψηφιοποιήθηκε από το Κέντρο Λαογραφίας κατά το διάστημα Μαρτίου – Αυγούστου 2008 με απόφαση της Εφορευτικής Επιτροπής του και του Διοικητικού Συμβουλίου της Φ.Α.Τ.Α. και έχει επιστραφεί στην Αδελφότητα. Η ψηφιοποίηση αποσκοπεί στη διάσωσή του με τη διατήρηση ψηφιακών αντιγράφων του στο Κέντρο Λαογραφίας και στη διευκόλυνση της μελέτης του από τους ερευνητές. Η συνεργασία αυτή συμπληρώνει μακρόχρονες επιτόπιες έρευνες του Κέντρου Λαογραφίας στην ευρύτερη περιοχή του Ασπροποτάμου, καρπός των οποίων υπήρξαν σχετικά δημοσιεύματα των ερευνητών του Κέντρου.
Μέσω της ψηφιοποίησης θα γίνουν προσιτά τα ψηφιοποιημένα τεκμήρια στον ειδικό ερευνητή, στον απομακρυσμένο χρήστη αλλά και στην εκπαιδευτική κοινότητα, εξασφαλίζοντας ένα εντελώς νέο πλαίσιο δυνατοτήτων για την αξιοποίηση του πλούσιου αυτού υλικού.

Το Αρχείο της Φ.Α.Τ.Α

     Ψηφιοποιήθηκαν συνολικά 29 ξεχωριστά σώματα τεκμηρίων (χειρόγραφα) των αρχείων της Φ.Α.Τ.Α. Το σύνολο των ψηφιοποιημένων τεκμηρίων ανέρχεται στα 2.563.
Στην πλειονότητα των περιπτώσεων έχει ψηφιοποιηθεί ξεχωριστά κάθε σελίδα των βιβλίων του Αρχείου, αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις έχει επιλεγεί η παρουσίαση δύο σελίδων μαζί για να εξασφαλισθεί η ενιαία νοηματική απόδοση του τεκμηρίου.

Τα τεκμήρια της Αδελφότητας ταξινομήθηκαν με βάση τη σειρά κατάθεσής της. Η παρουσίαση, ωστόσο, των αρχείων της Φ.Α.Τ.Α., σε μια πρώτη απόπειρα τεκμηρίωσης του υλικού, στηρίζεται τόσο στη χρονολογική τους διαδοχή όσο και στο νοηματικό τους περιεχόμενο.

Στο «Καταστατικόν» (αριθμός χειρογράφου: 20), παρουσιάζονται αναλυτικά οι στόχοι, οι βασικές αρχές λειτουργίας της, αλλά και διεξοδικά, σε ένα σύνολο 93 άρθρων, οι διατάξεις που καθορίζουν τις σχέσεις των μελών μεταξύ τους και με την αδελφότητα.

Στο «Βιβλίον Συνδρομητών» (αριθμός χειρογράφου: 19), καταγράφονται οι ετήσιοι ονομαστικοί κατάλογοι συνδρομητών από το 1914 ως το 1930, με καταγραφή συνδρομητών από το 1905. Αξιοσημείωτη αποτελεί η εγγραφή της Θεοδώρας Β. Νικολού (έτος εγγραφής 1914), με το χαρακτηρισμό «διαρκής συνδρομήτρια», της μοναδικής γυναίκας μέλος της Φ.Α.Τ.Α.

Το «Καθολικό γραμματίων εισπρακτέων» (αριθμός χειρογράφου: 1) παρουσιάζει το «Δούναι και λαβείν»των μελών της Αδελφότητας κατά τα έτη 1930–1940, αφορά κατά κύριο λόγο στα γραμμάτια των μελών και την αποπληρωμή τους.

Κατά τον ίδιο τρόπο, στο «Βιβλίον Ταμείου», (αριθμός χειρογράφου: 2), εκτίθενται τα έσοδα και έξοδα της Αδελφότητας, για το διάστημα 1930–1940. Αξιοσημείωτη είναι η καταγραφή που αφορά σε οφειλές γραμματίων παρελθόντων ετών από το 1911 και εξής.

Το «Ευρετήριον Ταμείου», (αριθμός χειρογράφου: 3) αποτελεί το συνοπτικό ευρετήριο των οικονομικών πεπραγμένων της Αδελφότητας κατά τα έτη 1930–1940 (έσοδα και έξοδα, συντάξεις, Τράπεζα Τρικάλων Α.Ε., προικοδοτήσεις, εταιρικά κεφάλαια, ταμείον, πιστωταί, γραμμάτια, ακίνητα, τόκοι).

Το εύρος των δραστηριοτήτων της Αδελφότητας, ο ενεργός της ρόλος στα τοπικά πράγματα αποκαλύπτονται σε όλη τους την έκταση στα «Εντάλματα Πληρωμής», (αριθμός χειρογράφου: 22). Πρόκειται για Εντάλματα Πληρωμής προς τον Ταμία της Φ.Α.Τ.Α., κατόπιν αποφάσεων του Δ.Σ. της Αδελφότητας, με τελικούς αποδέκτες των χρημάτων τα μέλη της. Ανάμεσα στις αιτιολογίες των ενταλμάτων καταγράφονται οι προικοδοτήσεις, κάθε είδους βοηθήματα, συντάξεις, έξοδα κηδείας, έρανοι Κοινωνικής Πρόνοιας, τα λειτουργικά έξοδα της Αγίας Μαρίνας (αμοιβή ψάλτη, αγορά «λειτουργιών»), η αμοιβή του αγροφύλακα, αγορά ξυλείας, κ.λπ. κατά τα έτη 1940-1941.

Στα «Γραμμάτια», (αριθμός χειρογράφου: 14) των μελών κατά τα έτη 1938-1940, ξεχωρίζουν οι υποκατηγορίες α) «έχουν πεθάνει, άνευ ελπίδων είσπραξης», β) «δεν δικαιολογούνται».
Στις «Αποδείξεις» (αριθμός χειρογράφου: 15 Α΄– ΣΤ΄), καταγράφονται μεταξύ άλλων οι συνδρομές των μελών της Αδελφότητας, του έτους 1939, η εξόφληση τόκων των μελών προς το ταμείο της Φ.Α.Τ.Α., τα έτη 1940–1941, η εξόφληση διαφόρων άλλων χρεών κατά τα έτη 1940–1943 κ.λπ.

Μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και τον Εμφύλιο που ακολούθησε, η νέα περίοδος στην ιστορία της Φ.Α.Τ.Α. ξεκινά με μια πρωτοβουλία του Δ.Σ. της Αδελφότητας, την οποία ακολουθεί η πλειοψηφία των μελών της και αφορά στην καταβολή των χρεών προς αυτήν, παρά το γεγονός ότι αυτά έχουν διαγραφεί βάσει νόμου. Η ενέργεια αυτή αποδεικνύει για μια ακόμη φορά τη θέση της Αδελφότητας στην τοπική κοινωνία.

Στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται το «Βιβλίον απονομής Ηθικού Επαίνου», (αριθμός χειρογράφου: 4), τον κατάλογο προσώπων που έλαβαν «Ηθικόν Έπαινον» επειδή εξόφλησαν παλαιά χρέη προς την Αδελφότητα (διαγεγραμμένα εκ του νόμου), σύμφωνα με την υπ’ αριθμ. 38 πράξη του Δ.Σ. της 13ης Νοεμβρίου 1956.

Ακολουθεί το νέο, ενημερωμένο «Βιβλίον Γενικού Μητρώου της Φ.Α.Τ.Α», (αριθμός χειρογράφου: 5) με πληροφορίες για τον τόπο διαμονής, τη χρονολογία επανεγγραφής, λοιπές αξιοσημείωτες παρατηρήσεις (π.χ. επάγγελμα οργανοπαίχτης) και την επισήμανση της αλλαγής της ονομασίας του χωριού από Τζούρτζια σε Αγία Παρασκευή, το 1955.

Στη συνέχεια παρουσιάζεται το «Βιβλίον Συνδρομητών» (αριθμός χειρογράφου: 6) με παρόμοιες πληροφορίες, όπως τόπος διαμονής, (Λουτρό Λαρίσης, Κρανιά, Πολυθέα, Γαρδίκι, Λάρισα, Κεραμίδι κ.λπ.) και λοιπές παρατηρήσεις.

Στο «Βιβλίον Γενικού Ταμείου» (αριθμός χειρογράφου: 10) το ενδιαφέρον επικεντρώνεται στις αιτιολογίες των εσόδων και των εξόδων. Στη στήλη των Εξόδων καταγράφονται ποσά για στεφάνια κηδειών μελών της αδελφότητας, αμοιβές δικηγόρου, αγορά εφημερίδων, έξοδα για τον ναό της Αγίας Μαρίνας κ.λπ. ενώ στην αντίστοιχη των Εσόδων, περιλαμβάνονται ποσά από τον πάγκο των κεριών της Αγίας Μαρίνας, την «ύψωση» των εικόνων (πλειστηριασμός, για την δυνατότητα να κρατήσει κάποιος την εικόνα της αγίας Μαρίνας κατά την λιτανεία μετά το πέρας της λειτουργίας, την ημέρα της εορτής), το κυτίον της Αγίας κ.λπ.

Ακολουθούν τα δύο Βιβλία των Δωρητών της Φ.Α.Τ.Α. Στο «Βιβλίον Ευεργετών και Δωρητών» (αριθμός χειρογράφου: 12), καταγράφονται οι ευεργέτες και οι δωρητές της κατά τα έτη 1956–1968, ενώ στο «Βιβλίον Δωρητών εις μνήμην», (αριθμός χειρογράφου: 13) αναφέρονται οι δωρεές μελών προς αυτήν στη μνήμη συγγενικών τους προσώπων, κατά κύριο λόγο, κατά τα έτη 1957–1968 και 1992–1994.

Τα Βιβλιάρια Καταθέσεων («Βιβλιάριον Ταμιευτηρίου και Όψεως» (αριθμός χειρογράφου: 21 Α΄-Γ΄), παρουσιάζουν την κίνηση των λογαριασμών της Αδελφότητας τα έτη 1956–1971.

Η σχέση της Φ.Α.Τ.Α. με την Εκκλησία αναδεικνύεται στην τελευταία κατηγορία του αρχείου της Αδελφότητας.

Στο πρώτο, το «Βιβλίον Πράξεων εκκλησιαστικού γραφείου Ιερού Ναού Αγίας Παρασκευής Τζούρτζιας» (αριθμός χειρογράφου: 8), εκτίθενται τα έσοδα (από τα κεριά, την περιφορά δίσκων, το ύψωμα, ενοίκιο υδρόμυλου κ.λπ.) και τα έξοδα (αγορά κεριών, λαδιού, μισθός εφημερίου, νεωκόρου, εισφορές κ.λπ.) του ιερού ναού της Αγίας Παρασκευής κατά τα έτη 1933-1947.

Στο επόμενο, «Βιβλίον Πράξεων Εκκλησιαστικού Συμβουλίου Ιερού Ναού Αγίας Παρασκευής» (αριθμός χειρογράφου: 9) καταγράφονται το σύνολο των ενεργειών του Εκκλησιαστικού Συμβουλίου κατά τα έτη 1950 ως 1964, όπου ξεχωρίζει, μεταξύ άλλων, η πρώτη πράξη του, καθώς περιέχει την αναλυτική περιγραφή της κινητής και ακίνητης περιουσίας της εκκλησίας κατά την ανάληψη των καθηκόντων του νέου Συμβουλίου στις 5 Ιουνίου 1950: δύο πολυέλαιοι κρυστάλλινοι και ένας μπρούτζινος, έξι μπρούτζινα μανουάλια, τρία άγια ποτήρια κ.λπ.
Η παρουσίαση ολοκληρώνεται με το «Βιβλίον Προαιρετικού Εράνου υπέρ Ιερού Ναού Αγίας Μαρίνης» (αριθμός χειρογράφου: 16). Το «Βιβλίον» διαιρείται σε δύο τμήματα. Στο πρώτο παρουσιάζεται ο αλφαβητικός κατάλογος των δωρητών για την αποπεράτωση του ναού της Αγίας Μαρίνας, η ανακατασκευή του οποίου ξεκίνησε μετά τον καταστρεπτικό σεισμό τον Μάιο του 1967. Στο δεύτερο μέρος καταχωρούνται οι αναλυτικοί λογαριασμοί των εξόδων για τις παραπάνω εργασίες κατά το έτος 1987.

Ευάγγελος Καραμανές, Παρασκευάς Ποτηρόπουλος